TRAO ĐỔI THÊM VỀ THỜI ĐIỂM RA ĐỜI CỦA TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU TAM PHỦ

Cao Thế Trình

Tóm tắt


Trên cơ sở phân tích các dữ liệu huyền thoại, các đạo sắc phong, và bối cảnh lịch sử, tác giả bài báo cho rằng tín ngưỡng thờ Mẫu nói chung có thể ra đời sớm và gắn với khát vọng phồn thực của cư dân nông nghiệp, còn tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ là tục thờ vị Nữ thần Tài Lộc của tầng lớp nữ tiểu thương, gắn với nhu cầu về một vị nữ thần phù trợ, “ban tài phát lộc” cho những người làm nghề buôn bán. Do vậy, tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ không thể xuất hiện sớm hơn thời điểm đầu thế kỷ thứ XVII, bởi các nguồn tài liệu thư tịch của Việt Nam và các giáo sỹ phương Tây thời đó đều chưa đề cập tới huyền thoại và hiện tượng thờ Mẫu Liễu ở Đàng ngoài. Là loại hình tín ngưỡng hình thành và phát triển trên cơ sở hoạt động buôn bán nhỏ lẻ, nên khi đất nước vận hành nền kinh tế theo cơ chế thị trường, nó đã bùng phát mạnh mẽ cả về cơ sở thờ tự và hoạt động lên đồng - hầu bóng, gây lãng phí về thời gian, tiền của, và sức khỏe của tín đồ. Để tín ngưỡng thờ Mẫu phát triển lành mạnh đúng với bản chất tốt đẹp của nó, theo tác giả cần hết sức cảnh giác với hiện tượng “thương mại hóa” hoạt động thờ Mẫu nói chung và lên đồng nói riêng.


Từ khóa


Thánh Mẫu; Thánh Mẫu Liễu Hạnh; Tín ngưỡng dân gian; Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ/Tứ phủ.

Toàn văn:

PDF

Các tài liệu tham khảo


Baron, S. (1685). Mô tả Vương quốc Đàng Ngoài (A. T. Hoàng, Dịch). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Khoa học Xã hội.

Bertrand, F. M. (1851). Dictionnaire universel, historique et comparatif de toutes les religions du Monde (Vol. 4). Paris, France: Hachette Livre.

Bùi, X. Đ. (2015). Dân tộc Kinh (Việt). Trong Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Các dân tộc ở Việt Nam (Tập 1, tr. 87-400). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Chính trị Quốc gia.

Chu, X. G. (2010). Quảng Cung linh từ trong nguồn tư liệu Hán Nôm: Sơ bộ tổng quan thời điểm ấn tống Cát thiên tham thế thực lục (1913). Trong Đ. T. Ngô, Phủ Quảng Cung trong hệ thống đạo Mẫu Việt Nam (tr. 90-153). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Tôn giáo.

Chu, X. G. (2013). Mẫu Liễu Thanh Sam: Bước đầu nghiên cứu về nhóm văn bản chép sự tích Liễu Hạnh công chúa xuất hiện từ thời Lý. Trong Đ. T. Ngô, Văn hóa thờ Nữ thần - Mẫu ở Việt Nam và châu Á - bản sắc và giá trị (tr. 326-341). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Thế giới.

Chu, X. G. (2015). Mẫu Liễu trong cá tác phẩm thời kỳ đầu tiên của người phương Tây. Nghiên cứu Tôn giáo, 8(146), 48-77.

Chu, X. G. (2018). Căn cước lịch sử của Thánh Mẫu: Phát hiện và luận giải đạo sắc phong cổ nhất mang niên đại 1683 cho Liễu Hạnh công chúa hiện vẫn còn nguyên tại Phủ Giầy ở Nam Định. Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, 5(148), 24-55.

Chu, X. G., & Phan, L. H. (2008). Truy tìm những khoảnh chân thực riêng lẻ: Về thời điểm xuất hiện của Phủ Tây Hồ từ góc nhìn nhân loại học lịch sử. Tạp chí Văn hóa Dân gian, 3(117), 21-44.

de Rhodes, A. (1991). Từ điển An nam - Lusitan - Latinh (L. Thanh, X. V. Hoàng, & Q. C. Đỗ, Dịch). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Khoa học Xã hội.

de Rhodes, A. (2016). Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài (N. Hồng, & K. X. Nguyễn, Dịch). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Khoa học Xã hội.

Dương, V. A. (2001). Ô Châu cận lục (K. T. Nguyễn, Dịch). Huế, Việt Nam: NXB. Thuận Hóa.

Đặng, V. B. (2005). Thờ Mẫu - tín ngưỡng truyền thống bản địa Việt Nam. Tạp chí Dân tộc học, (1), 8-12.

Đoàn, T. Đ. (2013). Truyền kỳ tân phả (L. C. Ngô, & V. G. Trần, Dịch). TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam: NXB. Trẻ.

Lê, V. H., Phan, P. T., & Ngô, S. L. (2003a). Đại Việt sử ký toàn thư (Tập 1). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Văn hóa Thông tin.

Lê, V. H., Phan, P. T., & Ngô, S. L. (2003b). Đại Việt sử ký toàn thư (Tập 2). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Văn hóa Thông tin.

Lagrèze, A. (1941). Documents concernant le Temple Dên-Song, au Thanh-Hoa: Bulletin des Amis du Vieux Huê (BAVH). Trong N. T. Đặng, Những người bạn cố đô Huế (Tập 27, tr. 6-28). Huế, Việt Nam: NXB. Thuận Hóa.

Lý, T. X. (1994). Việt điện u linh tập. Hà Nội, Việt Nam: NXB. Văn học.

Ngô, Đ. T. (2009). Đạo Mẫu Việt Nam (Tập 1). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Tôn giáo.

Ngô, Đ. T. (2010). Mấy nhận thức chung về đạo Mẫu Việt Nam. Trong Đ. T. Ngô (Ed.), Phủ Quảng Cung trong hệ thống đạo Mẫu Việt Nam (tr. 16-26). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Tôn giáo.

Ngô, Đ. T. (2016). Đạo Mẫu, tính độc đáo dân tộc và giá trị nhân loại. Trong V. S. Võ, Đ. T. Ngô, & V. L. Nguyễn (Eds.), Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ: Bản sắc và giá trị (tr. 3-12). TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam: NXB. Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

Nguyễn, D. (2013). Truyền kỳ mạn lục (K. N. V. T. Trúc, Dịch). TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam: NXB. Trẻ

Nguyễn, D. H. (2003). Người Việt Nam với Đạo giáo. Hà Nội, Việt Nam: NXB Khoa học Xã hội.

Nguyễn, D. H. (2007). Một số bài viết về Tôn giáo học. Hà Nội, Việt Nam: NXB Khoa học Xã hội.

Nguyễn, Đ. C. (2000). Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam (Tập 4). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Giáo dục.

Nguyễn, Đ. D. (2001). Các hình thái tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam. Hà Nội, Việt Nam: NXB. Văn hóa Thông tin.

Nguyễn, H. M. (1999). Góp thêm tư liệu mới vào việc tìm hiểu tác giả Nguyễn Bính. Tạp chí Hán Nôm, 1(38), 58-62.

Nguyễn, N. M. (2017). Nghi lễ lên đồng, lịch sử và giá trị. Hà Nội, Việt Nam: NXB. Hà Nội.

Nguyệt, H. (2016). Tín ngưỡng - Mê tín: Đâu là ranh giới? Trong C. B. Nguyễn, & T. L. Từ (Eds.), Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, hành trình đến Di sản nhân loại (tr. 264-272). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Thế giới.

Phạm, Đ. M. (2016). Lạm bàn về niên biểu tục thờ Mẫu và cá tính “Nam Bộ” trong di sản đình miếu - lăng tẩm nữ quý tộc Nam bộ thời cận đại. Trong V. S. Võ, Đ. T. Ngô, & V. L. Nguyễn (Eds.), Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ: Bản sắc và giá trị (tr. 28-43). TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam: NXB. Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

Phạm, Q. Q. (2005). Tiền kim loại Việt Nam. Hà Nội, Việt Nam: NXB. Hà Nội.

Tavernier, J. B. (2007). Tập du ký mới và kỳ thú về Vương quốc Đàng Ngoài (T. L. Lê, Dịch). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Thế giới.

Trần, Q. V. (2017). Về việc phục hồi phát huy làm giàu lễ hội Phủ Dầy. Trong C. B. Nguyễn, & T. L. Từ (Eds.), Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, hành trình đến Di sản nhân loại (tr. 102-120). Hà Nội, Việt Nam: NXB. Thế giới.

Trần, T. P. (2011). Lĩnh Nam chích quái (Q. Vũ, P. N. C. Kiều, G. K. Đinh, N. S. Nguyễn, Dịch). TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam: NXB. Trẻ.

Từ hải. (1979). Thượng Hải, Trung Quốc: Thượng Hải Từ thư Xuất bản xã.




DOI: http://dx.doi.org/10.37569/DalatUniversity.10.1.616(2020)

Các bài báo tham chiếu

  • Hiện tại không có bài báo tham chiếu.


Copyright (c) 2020 Cao Thế Trình.

Giấy phép URL: https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/
Văn phòng Tạp chí Đại học Đà Lạt
Nhà A25 - Số 1 Phù Đổng Thiên Vương, Đà Lạt, Lâm Đồng
Email: tapchikhoahoc@dlu.edu.vn - Điện thoại: (+84) 263 3 555 131

Creative Commons License
Trên nền tảng Open Journal Systems
Thực hiện bởi Khoa Công nghệ Thông tin