ĐẶC TRƯNG DI TÍCH VÀ DI VẬT TẠI CÁC DI TÍCH CÔNG XƯỞNG CHẾ TÁC ĐỒ ĐÁ THỜI TIỀN SỬ Ở TÂY NGUYÊN

Lê Xuân Hưng

Tóm tắt


Bài báo nghiên cứu các hoạt động thủ công chế tác công cụ đá, một ngành sản xuất quan trọng trong cơ cấu kinh tế - xã hội tiền sử ở Tây Nguyên giai đoạn 4,000BP (Before Present). Dựa vào tư liệu 50 di tích công xưởng giai đoạn hậu kỳ Đá mới được phát hiện ở các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, và Lâm Đồng, bài báo đã xác định được sự tồn tại của bốn trung tâm công xưởng chế tác đá. Trong mỗi trung tâm có các quy trình khai thác và chế tác công cụ lao động từ các loại đá khác nhau, tạo ra các loại hình sản phẩm khác nhau, và có phạm vi sử dụng không giống nhau ở Tây Nguyên. Sự ra ra đời của các di tích công xưởng này không chỉ ghi nhận rằng cư dân hậu kỳ Đá mới ở Tây Nguyên đã ở trình độ chuyên hóa cao và có sự phân công lao động trong sản xuất, mà các sản phẩm công xưởng đã được lưu thông trên địa bàn và tạo ra sự phát triển tương đối đồng đều trên toàn khu vực Tây Nguyên, đấy là tiền đề quan trọng nảy sinh thời đại Kim khí ở vùng đất này.


Từ khóa


Công xưởng chế tác đá; Đá mới; Phân công lao động; Tiền sử Tây Nguyên.

Toàn văn:

PDF

Các tài liệu tham khảo


Bùi, C. H. (2010). Di chỉ khảo cổ học Hoàn Kiếm (Lâm Đồng). Tạp chí Khảo cổ học, (5), 35-49.

Bùi, V. L., & Hà, H. N. (2002). Kết quả khai quật khảo cổ học lần thứ 1 di chỉ Thôn Bảy, Chư Prông, Gia Lai. Hà Nội, Việt Nam: Viện Khảo cổ học.

Bùi, V. L., Nguyễn, G. Đ., & Mai, T. C. (2004). Khai quật di chỉ Làng Ngol - Gia Lai. Hà Nội, Việt Nam: Viện Khảo cổ học.

Cao, Đ. V. (2012). Nghiên cứu nguồn gốc di vật đất nung khu di tích Cát Tiên bằng phương pháp phân tích kích hoạt hạt nhân và thống kê đa biến. Lâm Đồng, Việt Nam: Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt.

Lê, H. Đ. (2014). Kết quả sơ bộ khai quật lần thứ hai di chỉ Thôn Tám (Đắk Nông). Bài báo được trình bày tại Hội nghị Những phát hiện mới về Khảo cổ học năm 2013, Hà Nôi, Việt Nam.

Lê, H. P. (2011). Khai quật công xưởng chế tác đá thời tiền sử Phúc Hưng (Lâm Đồng). Tạp chí Khảo cổ học, (4), 11-20.

Lê, X. H. (2013). Di tích công xưởng chế tác công cụ đá Phúc Hưng trong tiền sử Lâm Đồng. Tạp chí Khoa học Xã hội Tây Nguyên, (2), 43-54.

Lê, X. H. (2015). Các di tích công xưởng chế tác công cụ đá giai đoạn hậu kỳ Đá mới - sơ kỳ Đồng thau ở Tây Nguyên (Luận án Tiến sĩ). Học viện Khoa học xã hội, Việt Nam.

Le, X. H. (2018). Stone working process for the post - new stone - early Metal Age in Lamdong province, Vietnam. The European Journal of Humanities and Social Sciences, (6), 37-43.

Lê, X. H. (2019a). Giá trị lịch sử - văn hóa các di tích công xưởng chế tác đồ đá giai đoạn Đá mới muộn ở Tây Nguyên. Tạp chí Khoa học Đại học Đà Lạt, 9(3), 55-73.

Lê, X. H. (2019b). Tính chất và niên đại của các di tích công xưởng chế tác công cụ đá giai đoạn hậu kỳ Đá mới - sơ kỳ Kim khí ở Tây Nguyên. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, 61(10B), 49-53

Lê, X. H., La, T. P., Phạm, T. P. T., Vũ, T. Đ., & Nguyễn, T. M. (2018). Tư liệu và nhận thức bước đầu về cuộc thám sát di tích hang núi lửa C6-1 ở Krông Nô, tỉnh Đắk Nông. Tạp chí Khoa học Đại học Đà Lạt, 8(4), 57-76.

Lê, X. H., Nguyễn, T. T., & Đoàn, V. N. (2019). Phát hiện mới về di tích ngoài trời trong hệ thống hang động núi lửa ở Krông Nô (Đắk Nông). Bài báo được trình bày tại Hội thảo Những phát hiện mới về Khảo cổ học năm 2018, Hà Nội, Việt Nam.

Lê, X. H., Phạm, T. P. T., & Nguyễn, T. T. (2019). Phát hiện ba di tích khảo cổ tiền sử ngoài trời ở suối Đắk Sô (Đắk Nông). Bài báo được trình bày tại Hội nghị Những phát hiện mới về Khảo cổ học lần thứ 54, Hà Nội, Việt Nam.

Lê, X. H., Trần, N. D. Q., & Trần, Q. T. (2015). Ứng dụng phương pháp kích hoạt Neutron và thống kê đa biến trong nghiên cứu di vật đá thời tiền sử ở Tây Nguyên. Tạp chí Khảo cổ học, (3), 19-30.

Nguyễn, G. Đ. (2003). Báo cáo khai quật di chỉ Chư K’tur (Đắk Lắk). Hà Nội, Việt Nam: Viện Khảo cổ học.

Nguyễn, G. Đ., & Lê, H. Đ. (2007). Báo cáo khai quật di chỉ Thôn Tám xã Đắk Wil, huyện Cư Jút (Đắk Nông). Hà Nội, Việt Nam: Viện Khảo cổ học.

Nguyễn, K. S. (2005a). Báo cáo khai quật di chỉ Lung Leng, xã Sa Bình, Sa Thầy (Kon Tum). Hà Nội, Việt Nam: Viện Khảo cổ học.

Nguyễn, K. S. (2005b). Di chỉ Lung Leng, nhận thức bước đầu. Tạp chí Khảo cổ học, (5), 3-14.

Nguyễn, K. S. (2007). Khảo cổ học tiền sử Tây Nguyên. Hà Nội, Việt Nam: NXB. Giáo dục.

Nguyễn, K. S., Lê, H. Đ., Nguyễn, G. Đ., Nguyễn, T. Đ., & Phan, T. T. (2014). Dấu ấn văn hoá tiền sơ sử vùng lòng hồ Plei Krông, Kon Tum. Hà Nội, Việt Nam: NXB. Khoa học Xã hội.

Nguyễn, K. S., Lê, X. H., & Nguyễn, T. M. (2019). Kết quả khai quật hang C6-1 (Đắk Nông) năm 2018. Bài báo được trình bày tại Hội thảo Những phát hiện mới về Khảo cổ học năm 2018, Hà Nội, Việt Nam.

Nguyễn, K. S., Nguyễn, T. Đ., & Lê, H. Đ. (2008). Báo cáo khai quật di chỉ Ia Mơr, xã Ia Mơ, huyện Chư Prông (Gia Lai). Hà Nội, Việt Nam: Viện Khảo cổ học.

Nguyễn, K. S., & Phan, T. T. (2007). Khai quật di chỉ xưởng Taipêr (Gia Lai): Tư liệu, nhận thức, và thảo luận. Tạp chí Khảo cổ học, (5), 18-30.

Nguyễn, K. S., & Phan, T. T. (2015). Các di tích tiền sử trong hệ thống sông Mê Kông ở Tây Nguyên. Bài báo được trình bày tại Hội thảo Khảo cổ học Việt Nam - Lào - Campuchia trong tiểu vùng Mê Kông, Vĩnh Phúc, Việt Nam.

Nguyễn, M. T. (2015). Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ học di tích Buôn Kiều (xã Yang Mao, huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk). Hà Nội, Việt Nam: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Nguyễn, V. C. (1986). Các vùng tự nhiên Tây Nguyên. Hà Nội, Việt Nam: NXB. Khoa học và Kỹ thuật.

Neff, H. (2000). Neutron activation analysis for provenance determination. In E. Ciliberto & G. Spoto (Eds.), Archaeology modern analytical methods in art and archaeology (pp. 81-134). New York, USA: Wiley-Interscience Publication.

Phạm, B. T., Trương, Đ. T., & Lê, X. H. (2019). Phát hiện di tích thời tiền sử ở Buôn Hằng 1C, xã Ea Uy, huyện Krông Pắk (Đắk Lắk). Bài báo được trình bày tại Hội thảo Những phát hiện mới về Khảo cổ học năm 2018, Hà Nội, Việt Nam.

Phạm, Đ. M. (2006). Ứng dụng thạch học nghiên cứu hiện vật đá thời tiền sử - sơ sử ở Nam Bộ và vùng phụ cận. TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam: NXB. Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

Phan, T. T. (2015). Báo cáo kết quả điều tra khảo cổ học đôi bờ sông Ia Meur, huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai - năm 2015. Hà Nội, Việt Nam: Viện Khảo cổ học.

Trần, N. D. Q. (2014). Nghiên cứu thử nghiệm nguồn gốc công cụ đá từ các di tích khảo cổ học tiền sử ở Lâm Đồng. Lâm Đồng, Việt Nam: Trường Đại học Đà Lạt.

Trần, Q. T. (1999). Cụm di tích khảo cổ Đắk R’lấp và mối quan hệ của nó với các văn hóa hậu kỳ đá mới - sơ kỳ kim khí ở khu vực xung quanh. Bài báo được trình bày tại Hội thảo Những phát hiện mới về Khảo cổ học năm 1998, Việt Nam.

Trần, Q. T. (2002). Báo cáo kết quả khai quật di chỉ Dhăp Rông thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Hà Nội, Việt Nam: Viện Khảo cổ học.

Trần, Q. T., Nguyễn, K. S., & Nguyễn, G. Đ. (2003). Di chỉ Dhaprông - xã Ea Buar - Đắk Lắk. Bài báo được trình bày tại Hội thảo Những phát hiện mới về Khảo cổ học năm 2002, Hà Nội, Việt Nam.

Trần, V. B. (2007). Di chỉ - xưởng Thôn Bốn (Lâm Đồng) với vấn đề công xưởng chế tác đá ở Tây Nguyên. Tạp chí Khảo cổ học, (5), 31-42.

Trần, V. B., & Lê, X. H. (2006). Báo cáo kết quả khai quật di chỉ - xưởng Thôn Bốn (Gia Lâm, Lâm Hà, Lâm Đồng). Lâm Đồng, Việt Nam: Trường Đại học Đà Lạt.

Vũ, N. B., Nguyễn, K. S., & Đào, H. Q. (1995). Tiền sử Gia Lai. Gia Lai, Việt Nam: Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Gia Lai.

Weigand, P. C., Harbottle, G., & Sayre, E. V. (1977). Turquoise sources and source analisis: Mesoamerica and the Southwestern USA Exchange Systems. In K. E. Timothy & E. E. Jonathon (Eds.), Exchange systems in prehistory (pp. 15-34). New York, USA: Academic Press.




DOI: http://dx.doi.org/10.37569/DalatUniversity.10.1.644(2020)

Các bài báo tham chiếu

  • Hiện tại không có bài báo tham chiếu.


Copyright (c) 2020 Lê Xuân Hưng.

Giấy phép URL: https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/
Văn phòng Tạp chí Đại học Đà Lạt
Nhà A25 - Số 1 Phù Đổng Thiên Vương, Đà Lạt, Lâm Đồng
Email: tapchikhoahoc@dlu.edu.vn - Điện thoại: (+84) 263 3 555 131

Creative Commons License
Trên nền tảng Open Journal Systems
Thực hiện bởi Khoa Công nghệ Thông tin